مدیریت تجهیزات و دارایی‌ها در سیستم‌های نوین نت (CMMS)
در سال‌های گذشته، هنگام استقرار سیستم‌های نگهداری و تعمیرات در پروژه‌های مختلف (از صنایع نفت و گاز گرفته تا برج‌های بزرگ و خط های تولید و …..)، همواره با یک چالش تکراری روبرو بوده‌ایم: «تجهیزات زیاد، داده‌های پراکنده و هزینه‌های تعمیراتی غیرقابل ردگیری».
بسیاری از مدیران فنی تصور می‌کنند مدیریت تجهیزات صرفاً با پر کردن چند فرم اکسل یا چاپ برگه‌های تعمیراتی پیش می‌رود؛ اما زمانی که یک پمپ اصلی آبرسانی یا الکتروموتور خط دچار خرابی حاد می‌شود، نبود سوابق، عدم دسترسی به درختواره قطعات و بی‌خبری از گارانتی‌ها، سازمان را با هزینه‌های سنگین مواجه می‌کند.
در ادامه، فرآیند اصولی مدیریت تجهیزات را بر مبنای استاندارد ISO 14224 و زیرساخت‌های یک سامانه جامع نگهداری و تعمیرات (CMMS) بررسی می‌کنیم.
ساختار شکست دارایی‌ها و درختواره فنی تجهیزات (Taxonomy & BOM)
پایه و اساس مدیریت دارایی، کدگذاری اصولی و پیاده‌سازی ساختار درختی است. تجهیزات نباید در یک لیست مسطح و بدون ارتباط رها شوند، بلکه باید بر اساس سطوح منطقی زیر طبقه‌بندی شوند:
- حوزه تجهیزات:به عنوان اولین سطح دسته بندی که تجهیزات از لحاظ حوزه کاری دسته بندی می نماید.
- کلاس تجهیزات:به عنوان دومین سطح از دسته‌بندی تجهیزات ساختاری درختی در اختیار می‌گذارد تا تجهیزات را از نظر ماهیتی دسته‌بندی نمایید.
- گروه تجهیزات (مدل):در سومین سطح از دسته‌بندی تجهیزات امکان گروه‌بندی تجهیزات را از نظر شباهت‌های فنی و ساختار BOM در اختیار می‌گذارد، مواردی همچون اطلاعات فنی، معادل‌سازی با کالاهای انبار، درختواره اجزا BOM، موجودی انبار، کد گذاری عیوب و فعالیتها و … در این قسمت انجام می‌شود.
- تجهیز اختصاصی:در آخرین سطح امکان تعریف کد ماشین‌آلات و تجهیزات با تفضیل اطلاعات هر تجهیز از قبیل شناسنامه، پشتیبانی، گارانتی، انواع رخدادها، کارکردها، سوابق استقرار، سیکل حیات، توقفات و ضمائم و مستندات را در اختیار قرار می‌دهد.
BOM چیست؟ (Bill of Materials / ساختار شکست اجزای تجهیز)
BOM (ساختار درختواره اجزا و قطعات) در مدیریت تجهیزات، به منزله «شناسنامه ژنتیکی و نقشه مونتاژ یک دستگاه» است.
BOM یک ساختار درختی و سلسله‌مراتبی است که مشخص می‌کند یک تجهیز از چه مجموعه‌ها ، زیرمجموعه‌ها و قطعات یدکی یدکی جزئی تشکیل شده است.
یک مثال ملموس:
اگر تجهیز اصلی یک «الکتروپمپ سانتریفیوژ» باشد، BOM آن تفکیک می‌شود به:
مجموعه موتور (شامل: روتور، استاتور، بیرینگ جلو و عقب، پروانه خنک‌کن)
مجموعه کوپلینگ (شامل: لاستیک کوپلینگ، هاب و پین‌ها)
مجموعه پمپ (شامل: پوسته، پروانه، مکانیکال سیل، شفت و بوش)
مزایای پیاده‌سازی BOM بر اساس نرم‌افزار نگهداری و تعمیرات ساینا(سایپم)
بر اساس امکانات پیاده سازی شده در ماژول مدیریت اطلاعات تجهیزات در نرم‌افزار نگهداری و تعمیرات سایپم، پیاده‌سازی BOM مزایای تخصصی زیر را به همراه دارد:
۱. BOM هوشمند و عدم نیاز به تعریف تکراری
در نرم افزار cmms سایپم ، BOM در سطح گروه تجهیزات (مدل) تعریف می‌شود؛ بنابراین اگر در یک مجموعه ۱۰۰ دستگاه پمپ با یک مدل یکسان داشته باشید، نیازی به تعریف ۱۰۰ بار ساختار قطعات نیست. کافی است BOM مجموعه‌ها به صورت مجزا تعریف شده و به ماشین الصاق گردد تا سیستم به صورت خودکار شناسنامه اجزای آن را بسازد.
۲. انعطاف‌پذیری در عمق ساختار (اختیاری بودن سطوح)
تعریف درختواره BOM در نرم افزار اجباری نیست. سازمان می‌تواند بر اساس سطح بلوغ نت خود، ساختار را از سطوح کلان (فقط مجموعه‌های اصلی) تا جزئی‌ترین سطح (ریزترین واشرها و بیرینگ‌ها) توسعه دهد.
۳. بروزرسانی خودکار شناسنامه هنگام مونتاژ و دمونتاژ
هنگامی که در حین عملیات تعمیراتی، قطعه‌ای دمونتاژ، تعویض یا بازسازی می‌شود، شناسنامه فنی تجهیز مطابق با تغییرات رخ‌داده در ساختار BOM به صورت خودکار بروزرسانی شده و تاریخچه تغییر قطعات ثبت می‌ماند.
۴. ترکیب درخت محل استقرار با درخت BOM
این نرم افزار امکان ترکیب ساختار جغرافیایی (سایت، بلوک، طبقه، موتورخانه) با درختواره BOM را فراهم می‌کند. نتیجه این است که مدیر فنی می‌تواند از بالاترین سطح مرکز استقرار تا جزئی‌ترین قطعه نصب‌شده روی هر تجهیز را در یک نمای درختی واحد و منسجم مشاهده و ردیابی کند.
۵. کنترل دقیق طول عمر قطعات و آلارم هوشمند تعویض
در سامانه نگهداری و تعمیرات ساینا، می‌توان برای هر قطعه یدکی یک طول عمر مشخص (زمانی یا کارکردی بر حسب ساعت کارکرد/ضربه/کیلومتراژ) تعریف کرد. به محض نزدیک شدن قطعه به پایان عمر مفید، سیستم در اولین دستورکار دوره‌ای به کارشناس آلارم تعویض می‌دهد.
۶. تسهیل صدور دستورکار و حذف خطاهای انبارداری
وقتی برای یک تجهیز دستورکار صادر می‌شود، تکنسین نیازی به جستجوی دستی کدهای کالا ندارد. قطعات مجاز و مصرفی مستقیماً از روی BOM همان تجهیز فراخوانی شده و درخواست کالا از انبار مرکزی یا انبار پای‌کار با کدگذاری منطبق بر استاندارد ISO 14224 صادر می‌شود.
محتویات شناسنامه اختصاصی تجهیز
در سطح چهارم دسته‌بندی، برای هر دستگاه یک شناسنامه جامع تشکیل می‌شود که تاریخچه کامل چرخه عمر آن را در بر دارد:
- اطلاعات شناسنامه‌ای و فنی: سال ساخت، سال نصب، شرکت سازنده، مدل فنی، ظرفیت، ابعاد و مشخصات کارکردی.
- پرونده استقرار و تحویل: نگهداری تاریخچه جابجایی تجهیز بین بخش‌ها، اتاق‌ها، طبقات یا افراد تحویل‌گیرنده.
- پرونده گارانتی و پشتیبانی: ثبت گارانتی زمانی و کارکردی تجهیز یا قطعات، هشدارهای فعال بودن گارانتی در حین خرابی و محاسبه هزینه‌های صرفه‌جویی‌شده.
- سوابق کارکرد : ثبت کارکرد بر اساس ساعت کار، کیلومتراژ یا ضربه (دستی یا ارتباط با سیستم‌های مانیتورینگ).
- تاریخچه رخدادها و توقفات: ثبت کلیه سوابق خرابی، درخواست‌های کار، توقفات اضطراری و زمان‌های از کار افتادگی.
- ثبت هزینه‌ها و صورت‌حساب‌های خرید: الصاق خودکار فاکتورهای خرید، خدمات پیمانکاری و قطعات مصرفی به پرونده تجهیز.
- آرشیو مستندات فنی و ضمائم: بارگذاری نقشه‌های انفجاری، راهنماهای کاربری ، نقشه‌های انفجاری و گواهی‌نامه‌های استاندارد.
تاکسونومی (Taxonomy) چیست؟
کلمه «تاکسونومی» یعنی علم دسته‌بندی و طبقه‌بندی منظم اشیاء.
در کارخانه یا ساختمان، اگر تجهیزات را فقط در یک فایل اکسل پشت سر هم بنویسید، مثل این است که هزاران کتاب را بدون قفسه‌بندی وسط یک اتاق بزرگ بریزید!
تاکسونومی می‌آید ۲ تا ساختار درختی مهم را با هم ترکیب می‌کند:
- درخت مکانی (تجهیز کجاست؟): از کل به جزء مشخص می‌کند دستگاه در کدام سایت، ساختمان، طبقه یا موتورخانه قرار دارد.
- درخت فنی یا BOM (تجهیز از چه قطعاتی تشکیل شده؟): مشخص می‌کند داخل دلِ این دستگاه چه قطعات و مجموعه‌هایی کار می‌کنند.
وقتی این دو درخت به هم وصل می‌شوند، شما با یک کلیک می‌توانید از «سایت اصلی» حرکت کنید، به «موتورخانه» برسید، «پمپ آب» را باز کنید و دقیقاً «بلبرینگ یا کاسه‌نمد» داخل آن را ببینید!
مزایای این قابلیت بر اساس نرم‌افزار نت ساینا
در نرم‌افزار saypam (که بر مبنای استاندارد بین‌المللی ISO 14224 طراحی شده)، این تلفیق هوشمندانه مزایای عملیاتی زیر را دارد:
۱. پیدا کردن سریع تجهیز و قطعه بدون سردرگمی (دید ۳۶۰ درجه)
مدیر یا تکنسین نیازی ندارد بین صدها کد بگردد. در یک ساختار درختی یکپارچه، از بالاترین سطح جغرافیایی تا ریزترین قطعه مکانیکی یک تجهیز، همه‌چیز در یک نگاه و به صورت شاخه‌ای دیده می‌شود.
۲. حفظ تاریخچه کامل جابجایی دستگاه‌ها (سوابق استقرار)
گاهی یک تجهیز (مثلاً یک الکتروموتور یا هواساز) از طبقه دوم به طبقه منفی دو یا حتی به یک سایت دیگر منتقل می‌شود. نرم‌افزار با حفظ ساختار تاکسونومی، تمام تاریخچه جابجایی‌ها، کارکردها و تعمیرات گذشته آن را بدون اینکه سابقه‌اش پاک شود حفظ می‌کند.
۳. صدور دستورکار دقیق بدون اتلاف وقت
وقتی خرابی رخ می‌دهد، درخواست کار یا دستورکار دقیقاً روی همان نقطه و همان قطعه از درخت صادر می‌شود. تکنسین هنگام رفتن سر دستگاه، دقیقاً می‌داند به کدام اتاق برود و چه قطعه و ابزاری باید همراهش ببرد.
۴. مدیریت چندسایتی و هلدینگی
اگر چند ساختمان، کارخانه یا مرکز مختلف دارید، با تاکسونومی ساینا می‌توانید تمام این مراکز را زیر یک چتر واحد مدیریت کنید، بدون اینکه تداخل و بی‌نظمی در انبارها و شناسنامه‌ها پیش بیاید.
۵. گزارش‌گیری و تفکیک دقیق هزینه‌ها
با این ساختار دقیقاً متوجه می‌شوید کدام طبقه، کدام سالن یا کدام بخش از تأسیسات بیشترین هزینه تعمیرات، بیشترین مصرف قطعه یا بیشترین خرابی را داشته است.
